Wat een familieopstelling niet is
Waarom dit artikel bestaat
Zoek op familieopstellingen en je vindt twee soorten teksten. De ene belooft doorbraken, heling en het doorbreken van generatielange patronen in één avond. De andere noemt het pseudowetenschap.
Beide maken het voor iemand die er serieus over nadenkt moeilijk om te kiezen. Daarom hier de afbakening die op de meeste websites ontbreekt.
Het is geen therapie
Dit is de belangrijkste. Een opstelling is geen behandeling, stelt geen diagnose, en vervangt geen hulp bij psychische klachten.
Psychotherapeut is in Nederland een wettelijk beschermde titel via het BIG-register. Systeemtherapeut is geen wettelijk beschermde titel, maar wel een kwaliteitsregistratie van de beroepsvereniging NVRG, met eigen eisen aan vooropleiding, opleidingsuren en werkervaring. Wie een opstelling begeleidt zonder die achtergrond is begeleider, geen behandelaar, en hoort dat ook zo te zeggen.
Als je klachten hebt waarvoor behandeling nodig is, hoort een opstelling niet je eerste stap te zijn en soms helemaal geen stap.
Het voorspelt niets en bewijst niets
Wat er in een opstelling zichtbaar wordt, is het beeld van degene die de vraag inbracht. Niet de werkelijkheid, niet de waarheid over zijn familie, en zeker geen informatie over mensen die er niet bij zijn.
Dat onderscheid wordt vaak overschreden. Een representant zegt iets, en de deelnemer concludeert dat zijn vader dus werkelijk zo over hem dacht. Dat is een stap te ver. Wat er gebeurde, is dat zijn eigen beeld zichtbaar werd, en dat is waardevol genoeg zonder dat je er feiten van hoeft te maken.
Een begeleider die uitspraken doet over wat er echt gebeurd is in een familie, over een diagnose, of over wat je zou moeten besluiten, gaat buiten zijn boekje.
Het is geen vervanging voor een gesprek met de persoon zelf
Een opstelling verandert iets in jou. Ze verandert niets aan je moeder, je broer of je ex. Die hebben niets gemerkt.
Dat klinkt vanzelfsprekend en wordt toch regelmatig verward. Iemand doet een opstelling, voelt dat er iets geordend is, en verwacht dat het contact de volgende week anders loopt. Als de ander dan reageert zoals altijd, voelt dat als een terugval.
Wat er werkelijk is veranderd, is jouw positie. Wat je daarmee doet in het echte contact, is daarna pas aan de orde.
Er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs voor de werkzaamheid
Dit hoort erbij, en het is geen reden om het af te wijzen.
Er is weinig onderzoek van goede kwaliteit naar opstellingenwerk, en wat er is, is te beperkt om harde uitspraken op te baseren. Dat betekent niet dat het niet werkt. Het betekent dat niemand kan aantonen hoe goed het werkt, voor wie, en in vergelijking met wat.
Wie je vertelt dat de werking wetenschappelijk bewezen is, overdrijft. Wie je vertelt dat het daarom onzin is, gaat net zo snel. Het eerlijke antwoord is dat veel mensen er iets aan hebben, dat niemand precies kan aantonen waarom, en dat je dat mag meewegen in je keuze.
De verklaringen die in dit werk circuleren, over velden en overgeërfde informatie, zijn interpretaties en geen vastgestelde feiten. Je hoeft ze niet aan te hangen om er iets aan te hebben.
Het is niet voor iedereen, en niet op elk moment
Vier situaties waarin een opstelling niet de aangewezen stap is:
Een acute crisis. Overweldigende angst, suïcidale gedachten, psychische ontregeling. Hier gaat professionele hulp voor.
Een recent verlies. Verdriet heeft eerst tijd nodig. Een opstelling te vroeg na een overlijden kan meer losmaken dan draagbaar is.
Onverwerkt trauma. Opstellingenwerk kan intens zijn en er is in een groep weinig ruimte voor individuele opvang. Traumabehandeling gaat voor.
Actief middelengebruik. Zolang dat het gedrag stuurt, werk je met het middel en niet met het systeem.
Een begeleider die deze vier niet uitvraagt voordat je komt, is niet zorgvuldig.
Het is geen eenmalige doorbraak
Het beeld dat na één avond alles anders is, komt uit de marketing en niet uit de praktijk. Wat mensen doorgaans beschrijven, is dat er iets verschuift en dat die verschuiving weken doorwerkt. Soms is dat genoeg. Vaker is het één stap in iets langers.
Wie belooft dat je in één avond een generatiepatroon doorbreekt, verkoopt een verwachting die niet waargemaakt kan worden.
Wat het wel is
Een manier om verhoudingen die je niet kunt overzien buiten je hoofd zichtbaar te maken, en te onderzoeken wat er verandert als je plaats verandert. Niet meer, en dat is al behoorlijk veel.
Hoe je een goede begeleider herkent
Aan dezelfde dingen die hierboven staan. Iemand die uitvraagt of dit het juiste moment voor je is. Iemand die zegt wat hij niet is. Iemand die geen uitspraken doet over mensen die er niet bij zijn. Iemand die je na afloop niet overlaadt met interpretaties, maar het beeld laat staan.
En iemand die je, als dat beter is, doorverwijst naar iemand anders.
Volgende stap
Wil je het een keer meemaken zonder meteen zelf te werken? Boek een plek als meekijker. Twijfel je of het nu het juiste moment is, stel die vraag dan eerst in een kort intakegesprek. Dat is waar die vraag thuishoort.