coaching en trainer opleiding

Coaching of therapie? Wanneer coach je, wanneer verwijs je

Door Aafke, trainer bij De Upstarter

Doorverwijzen is het onderdeel van ons vak waar beginnende coaches het meest tegen opzien. Ik snap dat, want het voelt als toegeven dat je het niet kunt. Ik zie het andersom: wie op tijd doorverwijst, laat zien dat hij zijn vak verstaat.

Waarom deze grens onduidelijk is gebleven

In Nederland is psychotherapeut een wettelijk beschermde titel via het BIG-register. Maar het uitoefenen van psychotherapie is geen voorbehouden handeling, anders dan bijvoorbeeld chirurgie. Dat betekent dat er een groot grijs gebied is waarin verschillend opgeleide professionals met vergelijkbare vragen werken.

Die openheid is geen gat in de wet dat je kunt benutten. Ze legt de verantwoordelijkheid bij jou: jij bepaalt waar je grens ligt, jij moet die kunnen uitleggen, en jij draagt de gevolgen als je hem verkeerd trekt.

De grens die werkt in de praktijk

Vergeet even de titels. Drie vragen bepalen in de praktijk of iets binnen coaching valt.

1. Is er sprake van functioneren of van ontregeling?

Coaching werkt met mensen die functioneren en vastlopen in een patroon. Zodra het functioneren zelf is aangetast, werk niet meer vol te houden, ontregelde slaap, niet meer voor kinderen kunnen zorgen, verschuift het naar behandeling.

2. Werk je met het heden of moet je het verleden behandelen?

Een coach mag naar het verleden kijken om het heden te begrijpen. Een coach behandelt geen trauma. Het verschil zit in de bedoeling: begrijpen versus verwerken.

3. Is de vraag gericht op handelen of op herstel?

“Hoe doorbreken wij dit patroon?” is een coachvraag. “Hoe kom ik van deze klacht af?” is een behandelvraag.

Vijf signalen om door te verwijzen

1. Onveiligheid. Fysiek geweld, dreiging, seksuele dwang, financiële controle die bewegingsvrijheid beperkt. Stoppen met het gezamenlijke traject is hier geen optie maar plicht: gezamenlijke sessies kunnen de onveiligheid vergroten, omdat wat in de kamer wordt gezegd thuis gevolgen heeft.

2. Acute psychische nood. Suïcidale gedachten, psychose, ernstige dissociatie. Directe verwijzing naar huisarts of crisisdienst.

3. Onbehandelde verslaving. Zolang middelengebruik het gedrag stuurt, werk je met het middel en niet met de relatie. Behandeling gaat voor.

4. Onverwerkt trauma dat het werk stuurt. Je ziet het aan herhaalde ontregeling in sessies: iemand die telkens wegvalt, bevriest of overspoeld raakt. Dit vraagt traumabehandeling, geen relationeel werk.

5. Je merkt dat je buiten je kunnen werkt. Het minst genoemde en misschien wel belangrijkste signaal. Als je merkt dat je improviseert, dat je met je vragen aan het zoeken bent, dat je na de sessie onrustig bent, neem dat serieus. Het is informatie, geen zwakte.

Hoe je doorverwijst zonder de cliënt te laten vallen

Doorverwijzen gaat vaak mis, niet omdat het ten onrechte gebeurt, maar omdat het klinkt als afwijzing.

Wat niet werkt: “Dit is te zwaar voor mij.” De cliënt hoort: ik ben te veel.

Wat wel werkt, vier stappen:

  1. Benoem wat je ziet, feitelijk. “Ik merk dat je bij dit onderwerp steeds wegvalt. Dat is geen onwil, dat is wat er met je gebeurt.”
  2. Leg de logica uit, niet je beperking. “Om hiermee te kunnen werken is een andere vorm van begeleiding nodig. Dat is niet omdat het te erg is, maar omdat het ander gereedschap vraagt.”
  3. Maak het concreet. Geef een naam, niet een categorie. Een netwerk van collega’s die je vertrouwt is professioneel gereedschap, bouw dat op vóór je het nodig hebt.
  4. Houd de deur open waar dat kan. “Als het daar op gang komt, ben je hier welkom voor het relationele stuk.” Bij onveiligheid geldt dit niet: dan is het traject beëindigd.

Wat je níét mag claimen

Ongeacht je opleiding:

  • Je noemt jezelf geen psycholoog, psychotherapeut of GZ-psycholoog zonder de bijbehorende registratie.
  • Je noemt jezelf geen systeemtherapeut zonder registratie in het kwaliteitsregister van de NVRG; die kent eigen eisen voor vooropleiding, opleidingsuren en werkervaring.
  • Je belooft geen genezing, geen behandeling van stoornissen en geen vergoeding waar die niet bestaat.
  • Je suggereert niet dat je opleiding een wettelijk erkend diploma oplevert als dat niet zo is.

Dit is geen kleine lettertjes-kwestie. Wie een titel voert zonder grond, riskeert tuchtrechtelijke en civielrechtelijke gevolgen, en ondermijnt het vertrouwen in het hele vak.

Voor zorgprofessionals: de grens ligt anders, maar hij ligt er wel

Werk je al in de GGZ, jeugdzorg of sociaal werk, dan is je kader je eigen beroepsregister en de instelling waar je werkt. Relationele interventies toevoegen aan je repertoire mag, zolang je binnen je bestaande bevoegdheid blijft en het in je dossiervoering en intervisie verantwoordt.

Wat niet mag: je instellingsrol gebruiken om cliënten naar je eigen praktijk te leiden, of interventies inzetten waarvoor je niet bent opgeleid omdat ze “ook systemisch” zijn.

De eerlijke samenvatting

Een goede begeleider is niet degene die het meeste aankan. Het is degene die weet waar zijn grens ligt en die grens rustig kan uitleggen. Cliënten voelen dat verschil, en collega’s ook, wat op termijn je belangrijkste verwijsbron is.

Uit de praktijk

Een samengesteld voorbeeld. Een beginnende coach maakt in haar eerste halfjaar kennis met vier mensen in haar eigen woonplaats: een huisarts, een psycholoog, een mediator en een verslavingsconsulent. Ze drinkt met elk van hen één keer koffie en vraagt wanneer zij iemand zouden doorsturen. Als er een jaar later een cliënt tegenover haar zit die telkens wegvalt bij hetzelfde onderwerp, kan ze een naam noemen in plaats van een soort hulp. De cliënt maakt dezelfde week een afspraak.

Veelgestelde vragen

Mag een coach met trauma werken?
Een coach mag naar het verleden kijken om het heden te begrijpen. Een coach behandelt geen trauma. Bij herhaalde ontregeling in sessies verwijs je door naar traumabehandeling.

Wat doe ik bij signalen van geweld of dreiging?
Stop het gezamenlijke traject en verwijs door. Gezamenlijke sessies kunnen de onveiligheid vergroten.

Raak ik mijn cliënt kwijt als ik doorverwijs?
Niet als je feitelijk benoemt wat je ziet, de logica uitlegt en een concrete naam geeft. Waar het kan, houd je de deur open voor het relationele deel.

Volgende stap

d

Lees ook: Wat mag je beloven als relatiecoach, en wat niet? en Relationeel werken in de zorg: wat kun je toevoegen?

Meer weten over de opleiding zelf? Bekijk de Relatie Coach opleiding van De Upstarter.