Hoe ziet een coachopleiding eruit? Een lesdag van binnen
Door Veni, trainer bij De Upstarter
Het eerste uur van een lesdag blijft mijn favoriete moment. Mensen komen binnen met een vol hoofd en zitten een halfuur later ergens anders. Zo ziet een gewone lesdag bij ons eruit, niet de mooiste versie maar de echte.
Waarom dit artikel bestaat
De meeste opleidingspagina’s vertellen wát je leert. Weinig pagina’s vertellen hoe het voelt om het te leren. Terwijl dat vaak de beslissende informatie is, zeker voor mensen die twintig jaar niet in een leslokaal hebben gezeten.
Hieronder een reconstructie van een typische lesdag. Niet de mooiste versie; de gewone.
09.30 uur, Aankomen en inchecken
Je zit in een kring met tien tot vijftien anderen. Een enkeling kent iemand, de rest niet. De docent begint niet met theorie maar met een ronde: hoe kom je binnen, wat neem je mee van thuis, wat is er sinds de vorige dag gebeurd met wat je toen leerde.
Dit voelt voor sommigen overbodig. Het is het tegendeel. In dit vak is je eigen staat het instrument. Wie binnenkomt met een hoofd vol werk en dat niet parkeert, mist de eerste twee uur.
Wat je hier al leert: de ronde is zelf een demonstratie. Je ziet hoe een docent iemand in drie zinnen van algemeenheden naar iets echts brengt, precies wat jij straks bij cliënten moet kunnen.
10.00 uur, Theorie, kort
Ongeveer drie kwartier. Eén concept, niet vijf. Bijvoorbeeld: de cirkel van achtervolgen en terugtrekken. De docent legt uit wat het is, waarom het zichzelf in stand houdt en waar het misgaat als je het als begeleider probeert te doorbreken.
Er wordt niet dertig dia’s doorgeklikt. De theorie is er om de oefening erna te kunnen duiden.
10.45 uur, Demonstratie
De docent werkt met twee deelnemers die een echte situatie inbrengen, geen verzonnen casus. Vijftien tot twintig minuten, iedereen kijkt mee.
Dit is voor veel mensen het moment waarop het vak gaat leven. Je ziet iemand een vraag stellen die je zelf niet had bedacht, en je ziet wat die vraag doet. Je ziet ook de momenten waarop de docent níéts doet, terwijl jij allang had ingegrepen.
Na afloop: nabespreking. Wat zag je gebeuren? Waarom die vraag en niet een andere? Wat gebeurde er in jou als kijker?
11.30 uur, Zelf oefenen in drietallen
Dan is het jouw beurt. Een drietal: één werkt als coach, één brengt iets in, één observeert. Twintig minuten, dan wisselen.
Dit is het ongemakkelijke deel, en het belangrijkste. De eerste keer dat je in de coachstoel zit, gebeurt er meestal één van twee dingen: je stelt te veel vragen omdat je de stilte niet verdraagt, of je bevriest. Beide zijn normaal. Beide leveren precies de leerinformatie op waar je voor komt.
De docent loopt rond, kijkt mee, stapt soms in met één zin, “vraag eens wat er nu in hem gebeurt”, en stapt weer weg.
13.00 uur, Lunch, en het onofficiële curriculum
Aan tafel gebeurt iets dat niet in het programma staat: je hoort hoe de anderen erin zitten. De vrouw die na twintig jaar HR iets anders wil. De man die al coacht maar vastloopt met stellen. De jeugdzorgwerker die het thuis ook in haar eigen gezin ziet.
Deze groep wordt voor veel deelnemers het langstlopende resultaat van de opleiding. Intervisiegroepen die jaren na afloop nog draaien, ontstaan hier.
14.00 uur, Verdieping op je eigen materiaal
Het middagblok gaat vaak over jou. Waar loop jij vast als er spanning ontstaat? Welke rol nam jij in je gezin van herkomst, de bemiddelaar, de onzichtbare, degene die de sfeer bewaakte?
Dit is geen therapie. Het doel is functioneel: je moet weten waar jouw eigen reflex zit, want die reflex gaat straks je werk met cliënten sturen. Wie zijn eigen neiging om te redden niet kent, redt cliënten.
15.30 uur, Nog een ronde oefenen, met opdracht
Nu met een concrete instructie: alleen open vragen. Of: je mag niets zeggen wat een advies is. Of: benoem alleen wat je ziet gebeuren, niet wat je denkt dat het betekent.
Beperkingen versnellen het leren. Wie zijn favoriete gereedschap niet mag gebruiken, ontdekt wat hij verder nog heeft.
16.30 uur, Afsluiten
Korte ronde: wat neem je mee, wat ga je tot de volgende keer oefenen. Daarna een huiswerkopdracht die meestal geen leesopdracht is maar een doe-opdracht, observeer een week lang één patroon in je eigen omgeving.
17.00 uur, Naar huis, en dan gebeurt het
De meeste deelnemers zeggen hetzelfde: de dag zelf is intensief, maar de week erna is waar het landt. Je ziet in je eigen huis, op je werk, bij vrienden precies het patroon waar je het over had. Dat is geen bijeffect van de opleiding, dat ís de opleiding.
Wat dit vraagt
Eerlijk over de belasting: een lesdag is inspannend op een manier die verschilt van werken. Je bent voortdurend aan het waarnemen, en je wordt zelf ook waargenomen. De meeste mensen zijn ’s avonds moe.
Reken daarnaast op tijd voor oefensessies buiten de lesdagen, intervisie met je groep, en enig leeswerk. Wie dat vooraf realistisch inplant, houdt het vol. Wie denkt dat de lesdag alles is, loopt halverwege vast.
Wat je na afloop kunt
Niet: alles. Wel iets heel concreets. Na een dag als deze kun je een patroon benoemen zonder een schuldige aan te wijzen, en kun je een gesprek van inhoud naar interactie brengen. Dat is één vaardigheid. Een opleiding is een reeks van zulke dagen.
Uit de praktijk
Een samengesteld voorbeeld. In de tweede oefenronde zit een deelnemer in de coachstoel die de hele ochtend goede vragen heeft bedacht en ze geen van alle durft te stellen. De opdracht is: benoem alleen wat je ziet. Hij zegt tegen zijn oefencliënt dat ze lacht terwijl ze iets verdrietigs vertelt. Het wordt stil, en zij begint te huilen. Na afloop zegt hij dat hij voor het eerst niets had bedacht en dat het daarom werkte.
Veelgestelde vragen
Moet ik tijdens een lesdag iets persoonlijks inbrengen?
Je oefent met echte situaties, omdat je daar het meest van leert. Je bepaalt zelf wat je inbrengt en hoe ver je gaat.
Hoeveel tijd kost het buiten de lesdagen?
Reken op een vast dagdeel per week voor oefensessies, intervisie en leeswerk.
Volgende stap
/
Lees ook: Oefenen en feedback in de coachopleiding: zo leer je het en Opleiding naast werk en gezin: wat kost het echt aan tijd?
Meer weten over de opleiding zelf? Bekijk de Relatie Coach opleiding van De Upstarter.