Individuele coaching loopt vast? Kijk naar het systeem
Door Mariëtte, trainer bij De Upstarter
Elke coach kent het moment waarop een cliënt met een helder inzicht de deur uitgaat en drie weken later op dezelfde plek terug is. Ik ken het ook. Het ligt meestal niet aan het inzicht. Het ligt aan wat er thuis op dat inzicht wacht.
Het patroon dat elke ervaren coach kent
Een cliënt komt binnen met een helder doel. Jullie werken goed samen. Er ontstaat inzicht, er komt een plan, hij gaat gemotiveerd naar huis.
Drie weken later zit hij weer tegenover je, en het is precies zoals het was.
Je gaat zoeken bij jezelf: te weinig diepgang, te snel naar oplossing, verkeerde interventie. Soms klopt dat. Maar er is een andere verklaring die minder vaak wordt overwogen, en die vaker klopt: het inzicht was goed, maar het landde in een systeem dat niet meebewoog.
Vijf redenen waarom individueel werken stokt
1. De verandering heeft ergens anders een prijs
Je cliënt leert grenzen stellen. Uitstekend. Maar thuis is iemand gewend dat hij dat niet doet, en op het werk is er een team dat op zijn beschikbaarheid draait.
Als hij zijn nieuwe gedrag laat zien, verandert er iets in de balans. Iemand anders moet iets inleveren. Dat gaat niet vanzelf, en de weerstand die dan ontstaat wordt door de cliënt zelden geïnterpreteerd als systeemreactie. Hij ervaart het als bewijs dat het niet werkt, en valt terug.
Wat je anders doet: vraag vooraf, expliciet, wie er last van gaat krijgen als dit lukt. Die vraag is bijna altijd ongemakkelijk en bijna altijd verhelderend.
2. Het gedrag heeft een functie in het geheel
De perfectionist in een chaotisch gezin. De bemiddelaar tussen twee ouders die niet praten. De harde werker die het inkomen draagt terwijl zijn partner ziek was.
Gedrag dat individueel disfunctioneel oogt, is systemisch vaak zinvol. Zolang je het als individueel probleem behandelt, vecht je tegen een oplossing die iemand ooit met goede reden heeft gevonden.
Wat je anders doet: vraag wat dit gedrag oplost. Niet retorisch, werkelijk nieuwsgierig.
3. Loyaliteit is sterker dan motivatie
Een cliënt wil zakelijk succesvol worden, maar komt uit een familie waar geld verdacht was. Een cliënt wil intimiteit, maar komt uit een gezin waar nabijheid gevaarlijk was.
Bewust wil hij het ene; onbewust is hij loyaal aan het andere. Motivatietechnieken hebben tegen loyaliteit weinig in te brengen, omdat het niet om willen gaat maar om erbij horen.
Wat je anders doet: breng het gezin van herkomst in beeld. Niet om te analyseren, maar om zichtbaar te maken wat er nog meegedragen wordt, en om te onderzoeken of er een vorm is waarin de cliënt loyaal kan blijven én kan bewegen.
4. Je hoort maar één verhaal
Je cliënt vertelt over zijn partner. Je krijgt een beeld. Je gaat, onvermijdelijk, met dat beeld werken.
Maar het is één perspectief, verteld door iemand die pijn heeft. Er ontbreekt niet alleen informatie, er ontstaat ook een bondgenootschap. De afwezige partner wordt in jullie gesprekken langzaam het probleem. Dat voelt voor je cliënt als steun, en het maakt de thuissituatie meestal harder.
Wat je anders doet: neem de afwezige altijd mee als iemand met een eigen logica. “Wat denk je dat er in haar gebeurt op dat moment?” Die vraag herstelt het evenwicht zonder dat je iemand hoeft uit te nodigen.
5. De verandering is niet ingebed
Een sessie duurt een uur. De rest van de week vindt plaats in het systeem. Als daar niets is veranderd, geen afspraak, geen gesprek, geen nieuwe ordening, dan werkt de omgeving elke week het inzicht weer weg.
Wat je anders doet: laat elke sessie eindigen bij een concrete handeling in het systeem, niet bij een voornemen in het hoofd.
Wat er verandert als het systeem in beeld komt
Drie dingen, merkbaar in de praktijk.
De klacht wordt logisch. Wat eerst irrationeel leek, waarom blijft hij dit doen? wordt begrijpelijk zodra je de context ziet. En iets wat je begrijpt, kun je behandelen.
De cliënt komt uit het schuldframe. Veel cliënten komen binnen met de overtuiging dat er iets mis is met hen. De systemische blik haalt het probleem uit de persoon en legt het in de beweging tussen mensen. Dat is geen ontschuldiging; het is een verplaatsing van het werkterrein, en cliënten ervaren die verplaatsing vrijwel altijd als opluchting.
Interventies worden preciezer. Als je weet dat een cliënt de plaats van een afwezige ouder invult, weet je ook wat er te doen staat. Zonder dat beeld blijf je werken aan symptomen.
Wat dit niet betekent
Dit is geen pleidooi om alle cliënten voortaan met hun partner uit te nodigen. Systemisch werken kan uitstekend met één persoon in de kamer, het gaat om de blik, niet om het aantal stoelen.
Het is ook geen pleidooi om alles naar het gezin van herkomst te herleiden. Soms is een conflict op het werk gewoon een conflict op het werk.
En het verschuift de grens tussen coaching en therapie niet. Zie daarvoor het artikel over doorverwijzen.
Voor wie dit herkent
Als je dit leest en denkt dit is precies waar ik vastloop, is dat geen tekortkoming in je vakmanschap. Het is het punt waarop de meeste goede individuele coaches uitkomen: je merkt dat je het maximale uit één perspectief hebt gehaald, en dat er een laag onder ligt waar je nog geen gereedschap voor hebt.
Uit de praktijk
Een samengesteld voorbeeld. Een cliënt leert in vier sessies nee zeggen tegen overwerk. Op het werk gaat dat goed. Thuis blijkt zijn vrouw gewend dat hij tot acht uur weg is en dat de avond van haar en de kinderen is. Nu hij om zes uur aan tafel zit en zich met het eten bemoeit, krijgen ze ruzie. Hij concludeert dat grenzen stellen niet werkt. De vraag wie er last van heeft dat het lukt, maakt zichtbaar dat het juist wel werkt, en dat er thuis een gesprek nodig is dat ze nog niet hadden gevoerd.
Veelgestelde vragen
Waarom valt een cliënt terug na een goed coachtraject?
Vaak landt het inzicht in een systeem dat niet meebeweegt. Thuis of op het werk moet iemand anders iets inleveren, en die weerstand voelt als bewijs dat het niet werkt.
Moet ik voortaan de partner uitnodigen?
Nee. Systemisch werken kan met één persoon in de kamer. Het gaat om de blik, niet om het aantal stoelen.
Wat is de eerste systemische vraag die ik kan stellen?
Vraag wie er last van krijgt als de verandering lukt.
Volgende stap
a
Lees ook: Relatiepatronen: zeven die je systemisch leert zien en Systemisch werken: een sessie in gewone taal
Meer weten over de opleiding zelf? Bekijk de Relatie Coach opleiding of de opleiding Systemisch Coach van De Upstarter.