Boeken over familieopstellingen: vijf om mee te beginnen
Door Lianne, trainer bij De Upstarter
Waarom een volgorde
Wie begint met het verkeerde boek, haakt af. Wie begint met Hellingers standaardwerk zonder ooit een opstelling te hebben gezien, raakt verdwaald in transcripties. Wie begint met Nagy zonder de opstelling te kennen, leest een goed boek over gezinstherapie en mist de verbinding. De vijf boeken hieronder staan in een volgorde die begint bij wat je als deelnemer nodig hebt en eindigt bij wat je als begeleider nodig hebt.
Eerst: een toegankelijke inleiding van een leerling
Wilfried Nelles, De helende kracht van de werkelijkheid. Nelles was een directe leerling van Hellinger en schreef een inleiding die uitlegt wat een opstelling is, hoe ze verloopt en welke ideeën eraan ten grondslag liggen, in een taal die niet veronderstelt dat je al in het vak zit. Het is het boek om te lezen vóór of vlak na je eerste avond. Wat je erbij moet weten: Nelles is een bewonderaar, en de kritische kant komt er weinig aan bod. Lees het als een goed geschreven rondleiding, niet als een beoordeling.
Dan: het standaardwerk, met leeswijzer
Bert Hellinger, met Gunthard Weber en Hunter Beaumont, De verborgen dynamiek van familiebanden. Het boek waar het vak op gebouwd is, met de drie kernideeën van binding, ordening en balans en een groot aantal transcripties van sessies. Lees eerst de theoretische hoofdstukken, sla de transcripties over tot je zelf een paar opstellingen hebt gezien, en lees de passages over mannen, vrouwen, daders en slachtoffers met de kanttekening dat ze de opvattingen van een man uit 1925 weergeven en niet de methode. Het aparte artikel over dit boek geeft een uitgebreidere leeswijzer.
Dan: de theoretische grond
Ivan Boszormenyi-Nagy, Grondbeginselen van de contextuele benadering. Nagy is de bron van een groot deel van wat Hellinger overnam, en hij is preciezer en beter onderbouwd. Loyaliteit, de balans van geven en nemen, de roulerende rekening en meerzijdige partijdigheid staan hier in hun oorspronkelijke vorm. Het is geen gemakkelijk boek; het is geschreven voor therapeuten en het veronderstelt enige kennis van de gezinstherapie. Wie het leest na Hellinger, herkent op elke bladzijde waar de opstelling vandaan komt. Wie overweegt het vak te leren, kan dit boek niet overslaan.
Dan: de Nederlandse praktijk
Jan Jacob Stam, Het verbindende veld. Stam heeft het opstellingenwerk in Nederland een eigen vorm gegeven, in het bijzonder voor organisaties, en zijn boek laat zien hoe de methode er uitziet als ze uit de handen van de grondlegger is en in een Nederlandse praktijk terecht is gekomen. Het is nuchterder dan Hellinger en praktischer dan Nagy. Voor coaches en adviseurs is dit vaak het boek dat de methode toepasbaar maakt in het eigen werk.
Tot slot: de grondlegger over zichzelf
Bert Hellinger, Mijn leven, mijn werk. De autobiografie, in het Nederlands verschenen in het jaar van zijn overlijden. Lees dit niet als eerste en niet als handleiding, maar als sluitstuk: hier beschrijft Hellinger zelf zijn weg van priester en missionaris naar therapeut en van therapeut naar de spirituele leraar van zijn late jaren. Wie dit boek leest na de vier andere, begrijpt beter waarom het veld zich van hem heeft losgemaakt en wat het desondanks aan hem te danken heeft. Het boek bevat ook de tekst van de verklaring waarmee Duitse beroepsverenigingen in 2004 afstand van zijn werkwijze namen, wat de uitgever ervan siert.
Wat ontbreekt, en waarom
Er ontbreken boeken over structuuropstellingen, over traumagerichte opstellingen en over systemisch werk met kinderen. Die horen bij een volgende stap, en het artikel over structuuropstellingen noemt de namen die daarbij horen. Er ontbreken ook de vele populaire boeken die opstellingen presenteren als zelfhulp. Niet omdat ze slecht zijn, maar omdat ze de lezer het idee geven dat hij na het lezen iets kan dat hij pas kan na jaren oefenen onder begeleiding.
Hoe je leest als je het vak wilt leren
Lees de vijf boeken in deze volgorde en noteer bij elk boek één vraag die je aan een begeleider zou willen stellen. Breng die vragen mee naar een opstelling of een intakegesprek. Het vak wordt niet uit boeken geleerd, maar wie de boeken heeft gelezen, stelt in de opleiding betere vragen en herkent eerder wat hij ziet.
Veelgestelde vragen
Met welk boek over familieopstellingen begin ik?
Met een toegankelijke inleiding, voordat je aan het standaardwerk van Hellinger begint.
Kun je opstellen leren uit boeken?
Nee. Wie de boeken heeft gelezen, stelt in de opleiding wel betere vragen en herkent eerder wat hij ziet.
Waarom staan er geen zelfhulpboeken op de lijst?
Omdat deze lijst bedoeld is voor wie de werkvorm wil begrijpen of het vak wil leren.
Volgende stap
Wil je na het lezen ervaren waar de boeken over gaan? Meld je aan als representant via de pagina Opstellingen & coaching. Wil je het vak leren, vraag dan de brochure van de opleiding aan.
Lees ook: De verborgen dynamiek van familiebanden: een leeswijzer en Loyaliteit en balans: de contextuele benadering van Nagy
Bekijk de opleiding Systemisch Coach van De Upstarter. De data van de opstellingenavonden staan op de pagina Opstellingen & coaching.