De verborgen dynamiek van familiebanden: een leeswijzer
Door Veni, trainer bij De Upstarter
Welk boek dit is
De verborgen dynamiek van familiebanden is de Nederlandse uitgave van Love’s Hidden Symmetry, het Engelstalige boek dat Hellinger eind jaren negentig met Gunthard Weber en Hunter Beaumont uitbracht en dat voortbouwt op het Duitse boek van Weber uit 1993. Voor veel Nederlandse opstellers was het het eerste boek dat ze lazen, en voor een aantal het enige.
Dat laatste is jammer, want het boek is geen leerboek. Het is een verzameling gesprekken, toelichtingen en transcripties van sessies, geordend rond een aantal thema’s. Wie het leest als een handleiding, raakt het spoor bijster. Wie het leest als een bronnenboek, haalt er drie kernideeën uit die tot op de dag van vandaag de grond onder het vak vormen.
Kernidee 1: binding, of het recht om erbij te horen
Het eerste idee is dat iedereen die tot een familiesysteem behoort, er ook toe blijft behoren. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar Hellinger trekt het door naar de leden die uit beeld zijn geraakt: het kind dat jong overleed en waar nooit over gesproken werd, de oom die na een conflict vertrok, de eerste partner van een ouder, de grootvader die in de oorlog aan de verkeerde kant stond.
Zijn waarneming, en die wordt door vrijwel elke begeleider in de praktijk bevestigd, is dat wat buitengesloten wordt, niet verdwijnt. Het keert terug in een latere generatie, vaak bij iemand die er niets van weet, in de vorm van gevoelens of gedrag dat in het eigen leven niet te plaatsen is. In een opstelling wordt dat zichtbaar zodra de buitengeslotene een plek krijgt.
Kernidee 2: ordening, of wie waar staat
Het tweede idee is dat er in een familie een volgorde bestaat die niet door gelijkheid maar door tijd wordt bepaald. Ouders gaan voor kinderen, niet omdat ze belangrijker zijn maar omdat ze er eerder waren. Een eerste kind gaat voor een tweede. Een eerdere relatie gaat voor een latere.
Het bruikbare van dit idee is dat het verklaart wat er gebeurt als die volgorde wordt omgedraaid: een kind dat voor een ouder gaat zorgen, een partner die zich als ouder van de ander opstelt, een tweede vrouw die doet alsof de eerste nooit bestaan heeft. In al die gevallen draagt iemand iets wat niet van hem is. In een opstelling is dat vaak het eerste wat representanten voelen, nog voordat ze weten wie ze representeren.
Het riskante van dit idee is dat Hellinger het in het boek soms uitbreidt naar uitspraken over mannen en vrouwen die niet uit de waarneming volgen maar uit zijn eigen wereldbeeld. Die passages zijn gedateerd, en de meeste hedendaagse begeleiders laten ze liggen.
Kernidee 3: balans, of geven en nemen
Het derde idee is dat relaties tussen gelijken een evenwicht nodig hebben in wat gegeven en ontvangen wordt, en dat relaties tussen ouders en kinderen dat evenwicht juist niet kennen: ouders geven, kinderen nemen, en kinderen geven op hun beurt door aan de volgende generatie. Dit idee is niet van Hellinger zelf; hij ontleende het aan de contextuele therapie van Ivan Boszormenyi-Nagy, en het aparte artikel over Nagy laat zien hoeveel van Hellingers denken daar vandaan komt.
In de praktijk is dit het idee waar relatiecoaches het meest aan hebben, omdat vrijwel elk vastgelopen paar een scheefgegroeide balans met zich meedraagt die nooit is benoemd.
Wat het boek niet doet
Het boek legt niet uit waarom representanten voelen wat ze voelen. Het legt niet uit hoe je een opstelling veilig begeleidt. Het geeft geen criteria voor wanneer je niet moet opstellen. En het bevat een aantal uitspraken over daders, slachtoffers en geschiedenis die een hedendaagse lezer niet voor zijn rekening wil nemen. Dat laatste is in Nederland uitgebreid besproken en is een van de redenen waarom het veld zich methodisch van Hellinger heeft losgemaakt.
Wie het boek leest, doet er daarom goed aan de transcripties te lezen als materiaal, niet als voorbeeld. Je ziet er een begeleider aan het werk die snel is, zeker van zijn zaak en soms hard. Dat is leerzaam om te zien, en het is niet hoe je het zelf zou moeten doen.
Hoe je het leest als beginner
Lees eerst de theoretische hoofdstukken over binding, ordening en balans. Sla de transcripties in eerste instantie over en lees ze pas nadat je zelf een paar opstellingen hebt gezien; dan herken je wat er gebeurt. Lees daarna het artikel over Nagy en, als je serieus verder wilt, een van de latere Nederlandse boeken die de methode hebben verfijnd. Het artikel over de vijf boeken geeft een volgorde.
Veelgestelde vragen
Waar gaat De verborgen dynamiek van familiebanden over?
Over drie kernideeën uit het opstellingenwerk: binding, ordening en de balans van geven en nemen, toegelicht met transcripties van sessies.
Is het een leerboek?
Nee. Het is een verzameling gesprekken, toelichtingen en transcripties. Lees het als bronnenboek en niet als handleiding.
Hoe lees ik het als beginner?
Lees eerst de theoretische hoofdstukken en bewaar de transcripties tot je zelf een paar opstellingen hebt gezien.
Volgende stap
Wil je zien hoe de drie kernideeën er in een opstelling uitzien? Meld je aan als representant via de pagina Opstellingen & coaching. Wil je er zelf mee leren werken, vraag dan de brochure van de opleiding Systemisch Coach aan.
Lees ook: Bert Hellinger: wie was hij en waarom is hij omstreden? en Loyaliteit en balans: de contextuele benadering van Nagy
Bekijk de opleiding Systemisch Coach van De Upstarter. De data van de opstellingenavonden staan op de pagina Opstellingen & coaching.